Multiple Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen, bağışıklık sisteminin sinir liflerini çevreleyen miyelin yapısına zarar vermesiyle ortaya çıkabilen kronik bir nörolojik hastalıktır. MS, her hastada aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde hafif duyu değişiklikleri görülürken bazı hastalarda kas güçsüzlüğü, denge bozukluğu, yürüme güçlüğü, spastisite ve koordinasyon problemleri gelişebilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon, MS hastalarında mevcut fonksiyonların korunması, hareket kapasitesinin desteklenmesi ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığın mümkün olduğunca artırılması açısından önemli bir yere sahiptir. Rehabilitasyon programı hastalığın dönemine, belirtilerin şiddetine ve kişinin günlük yaşam hedeflerine göre düzenlenir.

Fizik Tedavi İstanbul Merkezimiz, MS hastalarının bireysel ihtiyaçlarını değerlendirerek fizyoterapi ve rehabilitasyon programlarının kişiye özel şekilde planlanmasını hedeflemektedir.

Multiple Skleroz Nedir?

Multiple Skleroz, merkezi sinir sistemini etkileyen kronik bir hastalıktır. Beyin ve omurilikte sinir iletimini etkileyen hasarlar farklı bölgelerde oluşabildiği için hastalığın belirtileri kişiden kişiye değişebilir.

MS ile ilişkili görülebilecek belirtiler arasında:

• Kas güçsüzlüğü,
• Denge problemleri,
• Yürüme güçlüğü,
• Uyuşma ve karıncalanma,
• Spastisite,
• Koordinasyon bozukluğu,
• Görme problemleri,
• Yorgunluk,
• Hareketlerde yavaşlama

bulunabilir.

Belirtilerin şiddeti ve seyri değişken olduğundan rehabilitasyon programının da hastaya göre düzenlenmesi gerekir.

MS Hastalarında Fizik Tedavinin Amacı Nedir?

MS’te fizik tedavinin amacı hastalığı ortadan kaldırmak değildir. Rehabilitasyon, nörolojik hasarın sonucunda ortaya çıkan fonksiyonel sorunların yönetilmesine yardımcı olur.

Tedavinin hedefleri arasında:

• Kas kuvvetini korumak ve geliştirmek,
• Dengeyi desteklemek,
• Yürüme becerisini geliştirmek,
• Spastisiteyi yönetmek,
• Eklem hareket açıklığını korumak,
• Koordinasyonu geliştirmek,
• Yorgunlukla baş etmeyi kolaylaştırmak,
• Düşme riskini azaltmak,
• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığı artırmak

yer alabilir.

MS Hastalarında Fizyoterapi Değerlendirmesi

Tedaviye başlamadan önce hastanın ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir. Çünkü aynı MS tanısına sahip kişilerin fonksiyonel seviyeleri birbirinden oldukça farklı olabilir.

Fizyoterapist tarafından kas kuvveti, eklem hareket açıklığı, kas tonusu, denge, koordinasyon, yürüme, dayanıklılık ve postür değerlendirilebilir.

Bunun yanında kişinin günlük yaşamda hangi aktivitelerde zorlandığı da belirlenir. Böylece tedavi yalnızca klinik ölçümlere değil, hastanın gerçek yaşam hedeflerine de göre planlanabilir.

MS Hastalarında Egzersiz Tedavisi

Egzersiz, MS rehabilitasyonunun önemli bileşenlerinden biridir. Düzenli ve uygun yoğunlukta fiziksel aktivite, kişinin mevcut hareket kapasitesinin korunmasına ve fiziksel uygunluğunun desteklenmesine yardımcı olabilir.

Egzersiz programında kişinin kas gücü, dayanıklılığı, denge durumu ve yorgunluk düzeyi dikkate alınmalıdır.

Aşırı yoğun egzersizden kaçınılmalı, kişinin tolere edebileceği seviyeden başlanarak gerektiğinde kademeli ilerleme sağlanmalıdır.

Kas Kuvvetlendirme Egzersizleri

Kas güçsüzlüğü MS hastalarında sık görülebilen fonksiyonel sorunlardan biridir. Özellikle bacak kaslarındaki güç kaybı ayağa kalkma, merdiven çıkma ve yürüme gibi aktiviteleri zorlaştırabilir.

Kişiye uygun kuvvetlendirme egzersizleriyle kasların fonksiyonel kapasitesinin korunması ve geliştirilmesi hedeflenebilir.

Egzersizlerin yoğunluğu kişinin mevcut gücüne göre belirlenmelidir. Aşırı yüklenme yorgunluğu artırabileceği için program düzenli olarak değerlendirilmelidir.

Denge Egzersizleri

MS hastalarında denge ve koordinasyon problemleri düşme riskini artırabilir. Denge eğitiminde statik ve dinamik denge becerileri birlikte çalışılabilir.

Örneğin:

• Farklı zeminlerde ayakta durma,
• Ağırlık aktarma,
• Yön değiştirme,
• Uzanma,
• Kontrollü adım alma

gibi çalışmalar kullanılabilir.

Denge egzersizleri mutlaka güvenli bir ortamda ve hastanın kapasitesine uygun şekilde uygulanmalıdır.

Yürüme Eğitimi

MS’in bazı formlarında yürüme hızı ve mesafesi zaman içerisinde azalabilir. Bunun nedenleri arasında kas güçsüzlüğü, denge bozukluğu, spastisite ve yorgunluk bulunabilir.

Fizyoterapide yürüme paterni değerlendirilerek hastanın ihtiyacına uygun çalışmalar yapılabilir. Adım uzunluğu, yürüme hızı, gövde kontrolü ve ağırlık aktarımı üzerinde çalışılabilir.

Gerekli durumlarda baston, yürüteç veya diğer yardımcı cihazların uygun kullanımı konusunda da değerlendirme yapılabilir.

Spastisite Yönetimi

Spastisite, bazı MS hastalarında görülebilen kas tonusu artışıdır. Kasların sertleşmesine ve hareketlerin zorlaşmasına neden olabilir.

Fizyoterapide spastisiteye yönelik:

• Germe egzersizleri,
• Pozisyonlama,
• Eklem hareketlerini koruyucu çalışmalar,
• Fonksiyonel hareket eğitimi

uygulanabilir.

Spastisitenin şiddetli olduğu durumlarda fizyoterapiye ek olarak hekim tarafından ilaç tedavisi veya farklı tıbbi yaklaşımlar değerlendirilebilir.

MS’te Yorgunluk Yönetimi

Yorgunluk, MS hastalarının günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen belirtilerden biridir. Hasta kısa süreli fiziksel aktiviteden sonra bile belirgin enerji kaybı yaşayabilir.

Bu nedenle rehabilitasyon programında enerji koruma teknikleri önemlidir.

Hastaya günlük aktiviteleri planlama, dinlenme araları verme ve gereksiz enerji tüketimini azaltma konusunda öneriler sunulabilir.

Egzersiz sırasında da yorgunluk düzeyi takip edilerek gerektiğinde dinlenme süreleri artırılabilir.

Isı Hassasiyeti ve Egzersiz

Bazı MS hastalarında vücut sıcaklığının artması mevcut nörolojik belirtilerin geçici olarak kötüleşmesine neden olabilir. Bu nedenle egzersiz ortamının aşırı sıcak olmaması önemlidir.

Özellikle uzun süreli veya yoğun egzersizlerde hastanın sıcaklık ve yorgunluk düzeyi takip edilmelidir.

Serin bir ortamda çalışmak, gerektiğinde dinlenmek ve egzersiz yoğunluğunu uygun seviyede tutmak bazı hastaların egzersizi daha iyi tolere etmesine yardımcı olabilir.

Koordinasyon ve Motor Kontrol Çalışmaları

MS, hareketlerin zamanlamasını ve koordinasyonunu da etkileyebilir. Hasta bir hareketi yapmak için daha fazla çaba gösterebilir veya hareket sırasında hedeflenen noktayı kontrol etmekte zorlanabilir.

Koordinasyon çalışmalarında el-göz koordinasyonu, hedefe yönelik hareketler ve fonksiyonel görevler kullanılabilir.

Örneğin bir nesneyi kavrama, belirli bir hedefe uzanma veya kontrollü adım alma gibi aktiviteler kişinin günlük yaşam becerileriyle ilişkilendirilebilir.

Esneklik ve Eklem Hareket Açıklığı

Hareketliliğin azalması ve uzun süre aynı pozisyonda kalmak bazı MS hastalarında eklem sertliğine neden olabilir.

Germe ve eklem hareket açıklığını koruyucu egzersizler, özellikle spastisite bulunan kişilerde rehabilitasyon programının bir parçası olabilir.

Egzersizler ağrı oluşturmadan ve hastanın mevcut kapasitesine uygun şekilde uygulanmalıdır.

Solunum ve Gövde Çalışmaları

İleri düzey fonksiyon kaybı bulunan bazı hastalarda gövde kontrolü ve solunum kapasitesi de etkilenebilir. Gövde kaslarının güçlendirilmesi, oturma dengesinin ve fonksiyonel hareketlerin desteklenmesine yardımcı olabilir.

Gerekli hastalarda solunum egzersizleri ve gövde kontrolüne yönelik çalışmalar rehabilitasyon programına eklenebilir.

Ergoterapinin MS Rehabilitasyonundaki Yeri

MS hastalarında fiziksel hareket sorunlarının yanında günlük yaşam aktivitelerinde de güçlükler ortaya çıkabilir.

Ergoterapi ile:

• Giyinme,
• Yemek yeme,
• Kişisel bakım,
• El becerileri,
• Ev içi aktiviteler

gibi alanlarda bağımsızlığın artırılması hedeflenebilir.

Fizyoterapi ile geliştirilen hareket kapasitesinin günlük yaşam aktivitelerine aktarılması rehabilitasyonun önemli hedeflerinden biridir.

Robotik Rehabilitasyon MS Hastalarında Kullanılabilir mi?

Bazı MS hastalarında robot destekli rehabilitasyon, özellikle yürüme ve tekrarlı hareket eğitiminde tedavi programına dahil edilebilir.

Robotik sistemler hastanın hareketini destekleyerek belirli hareketlerin daha kontrollü şekilde tekrarlanmasına yardımcı olabilir.

Ancak robotik rehabilitasyon her MS hastası için uygun değildir. Kas gücü, eklem hareket açıklığı, spastisite, denge, bilişsel durum ve genel sağlık durumu değerlendirilerek karar verilmelidir.

MS Hastalarında Fizik Tedavi Ne Kadar Sürer?

Rehabilitasyonun süresi hastanın belirtilerine ve tedavi hedeflerine göre değişir. MS kronik bir hastalık olduğu için fizik tedavi yalnızca belirli bir süre uygulanıp tamamen bırakılacak bir süreç olmak zorunda değildir.

Bazı dönemlerde daha yoğun rehabilitasyon gerekebilirken, hastalığın stabil olduğu dönemlerde kazanılan fonksiyonların korunmasına yönelik egzersiz programı sürdürülebilir.

Tedavi hedefleri belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmelidir.

MS Atak Döneminde Fizik Tedavi

MS atakları sırasında yeni veya mevcut nörolojik belirtilerde belirgin değişiklikler görülebilir. Böyle dönemlerde rehabilitasyon programının yoğunluğu hastanın genel durumuna göre yeniden düzenlenmelidir.

Akut dönemde öncelik tıbbi değerlendirme ve uygun tedavinin uygulanmasıdır. Fizyoterapi ise hastanın durumuna göre daha hafif ve koruyucu uygulamalar şeklinde planlanabilir.

Atak sonrasında fonksiyonel durum yeniden değerlendirilerek rehabilitasyon programı kademeli olarak artırılabilir.

Ev Egzersizlerinin Önemi

Fizik tedavinin yalnızca merkezde gerçekleştirilen seanslardan oluşması beklenmez. Hastanın günlük yaşamında uygun egzersizleri sürdürebilmesi rehabilitasyonun devamlılığı açısından önemlidir.

Ev programı:

• Hastanın fonksiyonel kapasitesine,
• Yorgunluk düzeyine,
• Denge durumuna,
• Kas gücüne

göre hazırlanmalıdır.

Hastanın kendi kendine aşırı yoğun egzersiz yapması yerine fizyoterapistin önerdiği programı uygulaması daha güvenlidir.

Sonuç

Multiple Skleroz (MS) hastalarında fizik tedavi, hastalığın neden olduğu hareket ve fonksiyon problemlerinin yönetilmesinde önemli bir yere sahiptir. MS kişiden kişiye farklı şekilde seyredebildiği için rehabilitasyon programının standart bir şablon üzerinden değil, hastanın bireysel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanması gerekir.

Kas güçlendirme, denge eğitimi, yürüme çalışmaları, koordinasyon egzersizleri, germe, postür eğitimi ve yorgunluk yönetimi MS rehabilitasyonunda kullanılabilecek temel fizyoterapi yaklaşımlarıdır. Gerekli durumlarda ergoterapi ve uygun hastalarda robotik rehabilitasyon gibi farklı yöntemler de tedavi programına dahil edilebilir.

Rehabilitasyonda temel hedef hastalığı ortadan kaldırmak değil; kişinin mevcut fonksiyonlarını korumak, hareket kapasitesini mümkün olduğunca geliştirmek, düşme riskini azaltmak ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığını desteklemektir.

Fizik Tedavi İstanbul Merkezimiz, MS hastalarının fiziksel ve fonksiyonel durumlarını değerlendirerek kişiye özel fizyoterapi programlarının oluşturulmasını hedeflemektedir. Tedavi sürecinde hastanın yorgunluk düzeyi, ısı hassasiyeti, kas tonusu, denge ve yürüme kapasitesi düzenli olarak takip edilerek egzersizlerin yoğunluğu gerektiğinde değiştirilebilir.

MS kronik bir hastalık olduğu için rehabilitasyonun sürekliliği de önemlidir. Düzenli takip, uygun egzersiz, enerji koruma stratejileri ve günlük yaşam aktivitelerine yönelik çalışmalar kişinin yaşam kalitesinin desteklenmesine yardımcı olabilir. Detaylı bilgi ve randevu işlemleri için web sitemiz veya telefon numaramız aracılığı ile bizlere ulaşabilirsiniz. Sağlıklı günler dileriz.